Hoe kan een ruimte ondersteunen in het verbindingsproces?


Door mijn gevoeligheid voor verbinding/vervreemding ben ik in de loop der jaren steeds meer factoren gaan onderscheiden die van invloed zijn op de beleving van een ruimte.
Parallel aan mijn eigen ontwikkeling als mens ontdek en onderscheid ik steeds meer lagen in de werkelijkheid die een (subtiele) uitwerking hebben op onze beleving.  Door onze ontvankelijkheid als mens kunnen we door een afgestemde ruimte geopend worden en verstilling ervaren of weer een vergeten levendigheid voelen. Of, als het net niet afgestemd is, gedissocieerd raken. Ik merk echter dat we ons van de meeste dissociaties niet meer bewust zijn, we zijn het normaal gaan vinden. En dat weerspiegelt zich ook in de ruimtes waarin we leven of werken. Die helpen mee om de dissociaties, het 'normale', in stand te houden. 

Hieronder noem ik enkele invloeden op die een verbindend effect hebben op onze beleving.


Materie. De materialen die de ruimte vormen. In een omgeving die is opgebouwd met natuurlijke materialen kunnen we ons als vanzelf makkelijker verbonden voelen met de ruimte. Door de verhoogde affiniteit wordt onze eigen lichamelijkheid deelgenoot. Denk bijvoorbeeld aan kunststof materiaal of een muur die met latex (wat een soort van plastic is) is geschilderd. Gevoelsmatig blijven we aan de oppervlakte hangen. Als we invoelen hoe het bij materialen als hout, leem of wol is, dan kunnen we dieper doordringen.


Lichtinval. De manier waarop licht binnenkomt in de ruimte heeft een groot effect op de beleving. Het licht dat bijvoorbeeld van bovenaf komt, het zenitale licht, heeft een heel andere kwaliteit dan het horizontale licht dat via ramen naar binnen komt. Het brengt een andere sfeer. Dit zenitale licht is ook wat we ervaren als we buiten in de natuur lopen.


Kleur en geur. Kleuren en geuren kunnen een onmiddellijk effect hebben op onze beleving. Kleuren hebben een invloed op onze gemoedstoestand. Geuren zijn vaak verbonden met herinneringen maar kunnen ook een heel openend effect hebben op ons wezen. Met geur maak je al meteen een landschap in de ruimte. Zo worden bijvoorbeeld tegenwoordig panelen gemaakt met natuurlijke materialen, bijvoorbeeld met rozenblaadjes. Naast de kleur geven die wandpanelen nog jarenlang geur af.


Verhoudingen. De constellatie van de ruimte, hoe de objecten en elementen van de ruimten zich tot elkaar verhouden, heeft uiteraard ook invloed op onze beleving. Het beïnvloedt onze schoonheidservaring, wat de Gulden Snede aantoont, maar het kan ook een verbindend effect hebben op de ervaring van onze lijflijkheid. Als het verhoudingenstelsel, de structuur van een ruimte correspondeert met het verhoudingenstelsel van het lijf, dan voelt het zich gezien. Dan gaat het 'aan' staan, is het meer aanwezig.


Structuur en vloeibaarheid. De balans tussen deze beide invloeden hebben we nodig om verbinding met onze levendigheid te kunnen behouden. De structuur, de geometrie versterkt onze ik-kracht, onze aanwezigheid. Het stelt ook grenzen en daardoor veiligheid. Maar als het doorschiet werkt het verstikkend en onthechtend. Het vloeibare, onze
gevoelens, onze vrije expressie heeft ruimte nodig maar ook gezonde begrenzing waarbinnen het kan bewegen. Een structuurloze omgeving kan tot waanzin leiden.


Tactiliteit. Het is belangrijk om onze lijflijkheid en onze behoeftes aan contact ook via aanraking te ervaren. Een aanraakbare omgeving. Bijvoorbeeld door het toepassen van natuurlijke zachte materialen als hennep, wol. Of denk aan zoiets als tadelakt, een kalkstuc, die de menselijke huid evenaart.


Kwetsbaarheid, vergankelijkheid, imperfectie. Dat zijn begrippen die heel gevoelige thema's van ons menselijk bestaan aanraken maar die tegelijk zo wezenlijk zijn. Daarin ligt een belangrijke sleutel tot diepere verbinding. Het toegeven dat we raakbaar zijn en niet perfect maakt ons diep menselijk. Daarin ontstaat herkenning, dat maakt de verbinding.
Om die reden is het ook belangrijk om dat te weerspiegelen in de ruimte ipv de hedendaagse tendens om alles zo perfect mogelijk te maken: perfect poetsbaar, perfect afgewerkt, perfect gestileerd. Zo'n omgeving is een stuk minder ontvankelijk voor onze menselijkheid. We moeten dan iets in onszelf afschakelen om te kunnen corresponderen
met de ruimte.
Wabi Sabi, het van oorsprong Japanse principe wat over de schoonheid van het imperfecte gaat is een voorbeeld van hoe je die wezenlijke aspecten van ons mens-zijn kan integreren in de ruimte.


Licht en duisternis. We hebben onze lichte en gezonde kant. Onze toestand waarbij we vreugdevol en open door het leven gaan. Maar er is ook onze de duistere kant, dat waar het licht nog niet op geschenen heeft. Ook dat maakt ons mens, geeft een bepaalde kleur en rijkdom aan wie we zijn. Ook dat heeft een plek nodig in de ruimte zodat het gezien
wordt, zodat het minder aan de haal gaat met ons. Als voorbeeld denk ik aan werkelijke schaduwgebieden in de ruimte. Het hoeft niet helemaal volledig verlicht te worden. Of bijvoorbeeld gecomposteerd materiaal naast een kiemplant. Het vergane donkere materiaal dat leven geeft aan het nieuwe.


Rituelen. Met rituelen doel ik op dagelijkse handelingen die we met aandacht verrichten. Die focus maakt ook verbinding. Een ritueel is bijvoorbeeld om bij binnenkomst in de ruimte met aandacht een glas gezuiverd water te drinken en te voelen hoe het zich verbindt met ons lijf. Water als het meest alledaagse element dat tegelijk een bijzonder
essentieel element is voor het welzijn van ons lijf en al het leven op aarde. Een ander, bekend voorbeeld van zo'n aandachtige handeling is een theeceremonie.


Het oude en het bestaande eren. We raken verweesd als we niet onze afkomst eren. Onze ouders, onze voorouders en de rijkdom, de schatten die zij hebben voortgebracht. Hoe pijnlijk onze jeugd ook is geweest, als we onze ouders niet  eren dan zal een belangrijk stuk in onszelf niet verbonden zijn en kunnen we niet de volheid van ons zelf leven.
Onder het oude eren verzamel ik ook al de oude technieken, het ambacht, de oude cultuur waarmee we onze menselijke omgeving vroeger opbouwden. Ook dat is belangrijk om een plek te geven in de ruimte. Dat kan bijvoorbeeld door oude ambachtelijke technieken op een vernieuwde manier toe te passen in het opbouwen van de ruimte. Of het gebruik van traditionele bouwmaterialen die in vergetelheid zijn geraakt terug in ere herstellen.


Kunst en mysterie. Het kunstzinnige is het middel om dat wat ons overstijgt tastbaar en zichtbaar te maken. Het evoceert wat we niet kunnen bevatten. Het is in staat om iets aan te raken wat we (snel) over het hoofd zien. Ook dit is belangrijk om een plek te krijgen in de ruimte, bijvoorbeeld door het plaatsen van een kunstobject. Het mysterie, is daar nauw mee verbonden en heeft een openend effect naar andere lagen van ons bestaan. Het ongewone zien in het gewone. Dat zou bijvoorbeeld opgeroepen kunnen worden door zogenaamd gekende objecten te verbergen achter
transparante doeken. Een spel van versluieren en ontsluieren. Maar ook in de groei van een plant is het mysterie voelbaar, het groeiproces an sich, hoe het van zaadje tot plant ontwikkelt.


Symboliek. Elke plek heeft zijn specifieke geschiedenis. Het land, de gemeente, de stad, het dorp, de straat, het huis, de kamer. Op de een of andere manier is het belangrijk om ook dat aandacht te geven. Ik denk bijvoorbeeld aan mijn eigen woonplek. Heerlen. Steenkool, de ontginning ervan, heeft hier een enorme invloed gehad die nog steeds
voelbaar is. Het heeft rijkdom gebracht, samenhorigheid, welvaart maar het had ook schaduwkanten. De rbeidsomstandigheden en de ellende die de sluiting van de mijnen met zich meebracht. Ook dat verdient een plek. Bijvoorbeeld door gewoon letterlijk een brok steenkool in de ruimte te plaatsen.


Dit zijn voor mij de belangrijkste lagen die ik in mijn werk allemaal tracht te integreren. Dat lijkt veel, als je die lagen allemaal afzonderlijk zou vormgeven is ruimte overvol. Dat is niet de bedoeling, ik tracht net eenvoud en verstilling te creëren. In bijvoorbeeld een kunstzinnig gevormd vilten wandkleed kunnen bijna alle vernoemde lagen geïntegreerd
worden: de structuur, de beweging, het donkere en het lichte, de tactiliteit, het ambacht, het natuurlijke materiaal (ook de verf), vergankelijkheid, imperfectie, mysterie, …

de ruimte makerij

ruimte voor verbinding